Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Համացանցի օգնությամբ փորձիր պարզել` ինչ ասել է․․․

  • տրիոլետ
  • սոնետ
  • ռուբայաթ
  • գազել

Եղիշե Չարենցի ստեղծագործություններից բեր համապատասխան օրինակներ:

ՏՐԻՈԼԵՏ— (ֆրանսերեն՝ triolet, ծագում է իտալերեն trio — «երեք» բառից), բանաստեղծության կառուցման կայուն ձև, որը բաղկացած է ութ տողից։

Տրիոլետի առաջին տողը նույնությամբ կրկնվում է իբրև չորրորդ և յոթերորդ տողեր, իսկ երկրորդ տողը՝ իբրև ութերորդ տող։ Համապատասխանաբար բանաստեղծությունը ունի ընդամենը երկու հանգ, որոնք կրկնվում են չորսական անգամ։

* * *

Այսօր Ձեր մատները, տիկի՛ն,
Նման են հեռու մի հուշի.
Մաղում են կապույտ մի փոշի,
Այսօր Ձեր մատները, տիկին։
Հին բույրն եմ զգում ես կրկին,
Հին բույրը անցած, ուրիշի,—
Այսօր Ձեր մատները, տիկի՛ն,
Նման են հեռու մի հուշի…

* * *

Շրշում են իմ շուրջը, շրշում
Շորեր ու շորեր կանացի.
Անցնում են մայթով փողոցի—
Շրշում են իմ շուրջը, շրշում։
Լսում եմ գարնան մի շրշյուն,
Կարծես թե անտառ գնացի—
Իսկ շուրջս շրշում են, շրշում
Շորեր ու շորեր կանացի…

* * *

(ՏՐԻՈԼԵՏ ԻՆՏԻՄ)

Հիմա ամեն ինչ անիմաստ է,
Իզուր այդպես դու շիկնեցիր.
Ինչի՞դ է կյանքը, իր իմաստը,
Հիմա ամեն ինչ անիմա՜ստ է.

[ էջ 48 ]

Թողել ենք նավը, ղեկը, լաստը,
Իսկ ծովը մո՜ւթ է ու անծիր.—
Հիմա ամե՛ն ինչ անիմաստ է—
Իզո՜ւր այդպես դու շիկնեցիր…

* * *

Զրնգում է շուրջս աստղազարդ գիշերը
Ու պարում են շուրջս լուսազարդ հուշեր—
Այս գիշեր իմ սիրտը Ձեզ նորի՛ց հիշել է…
Զրնգում է շուրջս աստղազարդ գիշերը,
Օ, ինձ ի՞նչ, որ երգն իմ ու գինով իմ սերը
Շարժելու են ծաղրը ու ծիծաղը Ձեր—
Զրնգում է շուրջս աստղազարդ գիշերը
Ու պարում են շուրջս լուսազարդ հուշեր։

ՍՈՆԵՏ— (իտալերեն՝ sonettosonare — հնչել), բանաստեղծության կառուցման կայուն ձևերից մեկը։ Բաղկացած է 14 տողից՝ սկզբում երկու քառատող (կատրեն) և վերջում երկու եռատող (տերցետ

Ես ինչպե՞ս Ձեզ չսիրեմ։ — Դուք արվեստ եք ու հոգի։
Օ, կարելի՞ է արդյոք պրոֆիլը Ձեր չսիրել։
Ով երգ ունի իր սրտում ու սովոր է գեղեցկի՝
Նա պարտավոր է Ձեզ բյուր, հազար սոնետ նվիրել։

Դուք այնպես մե՜ղմ եք խոսում։ Երբ Դուք կարդում եք, տիկի՜ն,
Ձեր շրթունքները գունատ նմանվում են հասմիկի։
Եվ Ձեր աչքերը, գիտե՞ք, առանց ներքին կրակի,
Լուսաշող են՝ Ձեր կրծքի քարերի պես թանկագին։

Իսկ երբ ականջ եմ դնում ես Ձեր թեթև քայլերին —
Թվում է ինձ, թե նոքա տրիոլետներ[1] են երգում

Եվ այդ երգով հմայված՝ սիրտս տխրում է լռին։
Եվ Դուք գիտե՞ք, որ սիրուց հիվանդացած իմ հոգում
Ես միշտ լսում եմ թեթև, թավ թրթիռներ ջութակի —
Երբ համբուրում եմ ես Ձեր բարակ մատներն ապակի։

ՌՈՒԲԱՅԱԹ-պարսկա-արաբական պոեզիայում քառատող ավարտուն բանաստեղծություն, առավելապես խոհական-փիլիսոփայական բնույթի։ Դասական քառյակի մեջ հանգավորվում են առաջին, երկրորդ և չորրորդ տողերը, իսկ երրորդը մնում է ամուրի՝ անհամգ։ 

I

Ապրում ես, շնչում ես, դու դեռ կաս — բայց ամե՛ն վայրկյան դու ա՜յլ ես.
Անցյալ է դառնում քո ներկան— ու ամե՛ն վայրկյան դու ա՛յլ ես.
Բայց ներկան քո— հո՛ւնտ է գալիքի՝ մեռնելով— նա սնում է գալիքը,
Եվ այսպես— տևում ես դու երկար,— ու ամե՛ն վայրկյան դու ա՜յլ ես։

II

Քո ամեն ակնթարթը մի սերմ է,
Որ կրում է իր մեջ իր մահը.
Բայց հոգին քո— խնդուն ու անահ է
Եվ մի՛շտ խանդավառ է ու ջերմ է։

III

Նա թե՛ կյանք է, թե՛ մահ.— ակնթարթը.
Անհատնում հատնում է, վառք է.—
Եվ այսպես՝ մշտատև է աշխարքը.
Անդադար թարթում է— ու անթարթ է։

IV

Նա հոսում է, ալիք առ ալիք,
Եվ ամեն վայրկյան— այն չէ՛,
Եվ ամեն մի վայրկյանը— հնչեղ
Ներկա է, անցյալ— ու գալիք։

V

Ես քեզ ո՞նց, քեզ ո՞նց հասկանամ,
Ես քեզ ո՞նց ամփոփեմ ուղեղում իմ,
Երբ չեկած՝ դու արդե՛ն իսկ չկաս,
Բայց հար դու լինում ես— ու տևում ես:

VI

Անցնում է, հոսում է, վարար է,
Ելնում է, սուզվում անդադար,
Մշտապես մեռնում է— ու հար է.
Մշտապես ու հար — անկատա

ԳԱԶԵԼղազալի (արաբերեն/պարսկերեն՝ غزلթուրք.՝ gazel), բանաստեղծության կայուն ձև, բաղկացած է մի քանի երկտող տներից(բեյթերից), որի մեջ առաջին տան զույգ և մնացած տների երկրորդ տողերի վերջնամասերը կրկնվում են, իսկ դրանց նախորդող բառերը ներքին հանգ են կազմում։

Տարածված է Արևելքում և հատկապես Պարսկաստանում։ Սկսել է ձևավորվել IX-X դդ.-ում։

ՄՈՐՍ ՀԱՄԱՐ ԳԱԶԵԼ

Հիշում եմ դեմքը քո ծեր, մայր իմ անուշ ու անգին,
Լույս խորշոմներ ու գծեր, մայր իմ անուշ ու անգին:

Ահա նստած ես տան դեմ, ու կանաչած թթենին
Դեմքիդ ստվեր է գցել, մայր իմ անուշ ու անգին:

Նստել ես լուռ ու տխուր, հին օրերն ես հիշում այն,
Որ եկել են ու անցել, մայր իմ անուշ ու անգին:

Եվ հիշում ես քո որդուն, որ հեռացել է վաղուց,-
Ո՞ւր է արդյոք հեռացել, մայր իմ անուշ ու անգին:

Ո՞ւր է արդյոք հիմա նա, ո՞ղջ է արդյոք, թե մեռած,
Եվ ի՞նչ դռներ է ծեծել, մայր իմ անուշ ու անգին:

Եվ երբ հոգնած է եղել, և երբ խաբվել է սիրուց —
Ո՞ւմ գրկում է հեծեծել, մայր իմ անուշ ու անգին:

Մտորում ես դու տխուր, և օրրում է թթենին
Տխրությունը քո անծիր, մայր իմ անուշ ու անգին:

Եվ արցունքներ դառնաղի ահա ընկնում են մեկ-մեկ
Քո ձեռքերի վրա ծեր, մա՜յր իմ անուշ ու անգին…

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Եղիշե Չարենց

Չարենցը ծնվել է 1897 թվականին, Կարսում։ «Արևելյան փոշոտ ու դեղին մի քաղաք, անկյանք փողոցներ, բերդ, Վարդանի կամուրջ, Առաքելոց եկեղեցի և հինգ հարկանի պաշտոնական մի շենք»,- այսպես է գրողը ներկայացնում իր ծննդավայրը։ Այս տխուր միջավայրը, սակայն, նրան տվել է ինչ-որ բան, ազդել մանուկ հոգու վրա։ Բանաստեղծն ինքն էլ այս մթնոլորտի հետ է կապում իր խառնվածքի ձևավորումը։ Նրա ծնողները՝ գորգավաճառ Աբգար Սողոմոնյանը և Թեկղի /Թելլի/ Միրզայանը, Կարս էին գաղթել Պարսկաստանի Մակու քաղաքից։ Սողոմոնյանների ընտանիքում մեծանում էին չորս տղա և երեք աղջիկ։ Կարսի տունը այժմ կիսավեր վիճակում է: Ապագա բանաստեղծը հետևողական կրթություն չի ստացել։ 19081912 թվականներին սովորել է Կարսի ռեալական ուսումնարանում և հեռացվել՝ ուսման վարձը վճարել չկարողանալու պատճառով։ 1915 թվականին նա զինվորագրվում է հայ կամավորական գնդերից մեկում և հասնում մինչև Վան:

Տեսածի, ապրածի ու զգացածի յուրահատուկ արտահայտությունը հետագայում դարձավ բանաստեղծի «Դանթեական առասպել» պոեմը, որը 1914-1918 թվականների համաշխարհային պատերազմի առաջին և ամենացնցող արձագանքն է հայ գրականության մեջ: Այս պոեմը առաջին գրավոր հիշատակություններից է Հայոց եղեռնի մասին[8]:

Գիտելիքների պակասը նա լրացրել է կյանքի համալսարաններում և ընթերցանությամբ։ Հայրենիքին պիտանի լինելու մղումով 1919 թվականի աշնանը նա ուսուցչություն է անում Կարսի մարզի Բաշքյադիկլար գյուղի դպրոցում։

1932 թվականին լրանում է Չարենցի գրական գործունեության 20 տարին։ Գրողների միությունը որոշում է նշել այդ հոբելյանը, ինչն այդպես էլ չի նշվում։ 1935 թվականից սկսած՝ Չարենցի դեմ ուղղված հալածանքներն ավելի են խորանում։ Նրան հեռացնում են հրատարակչությունից և գրողների միությունից։ 1936 թվականի սեպտեմբերի 24-ից Չարենցը ենթարկվում է տնային կալանքի, նույնը վերջնականապես պարտադրվում է նոյեմբերի 9-ին։ Հայտնի է նաև, որ այդ օրերին գրազի համար մի գիշերում Չարենցը գրել և հաջորդ օրը պատռել է վեց տասնյակից ավելի քառյակ։ 1936 թվականից ավելի ուժգնացած հալածանքների օրերին Չարենցը մեկուսացած կյանք է վարում։ Նա սպասումների մեջ էր։

1936 թվականի հունիսի 20-ին Անդրերկրկոմի ղեկավարության հետ Խանջյանը սկսում է բանակցություններ վարել, որպեսզի Չարենցին թույլատրեն մեկնել արտասահման՝ բուժման նպատակով։ Սակայն Խանջյանի դավադիր սպանությունը ձախողում է Չարենցի մեկնումը։ 1937 թվականի նոյեմբերի 27-ի առավոտյան՝ ժամը 7։00-ին, Կենտրոնական բանտի հիվանդանոցում, օրեր շարունակ տևած անգիտակից վիճակից հետո, բոլորից լքված ու անօգնական՝ իր մահկանացուն է կնքում Եղիշե Չարենցը՝ ժամանակի մեծագույն բանաստեղծը։ Մարտի 13-ին լրացել էր նրա 40 տարին։ Տարիներ շարունակ տևած այս դաժան ողբերգության գլխավոր դեմքը արյունաքամ և ուժասպառ հեռացավ աշխարհից։ Նույն օրը՝ նոյեմբերի 28-ին, կատարեցին դիահերձում։ Արձանագրության մեջ ասված է. «Քննության է դրված տղամարդու դիակ, միջինից ցածր հասակով, խիստ նիհարած։ Ձախ նախաբազկի արտաքին մակերեսին եղել է դաջված. «1927 թվականի հունվար, Ա.Չ»։ Անջինջ գրերով բանաստեղծը մարմնի վրա արձանագրել է իր մեծ սիրո՝ Արփենիկ Չարենցի մահվան թվականը։

Չարենցը տառապել է խորացած մորֆինիզմով, որից և հյուծվել է օրգանիզմը, իսկ վերջին օրերին մորֆիի բացակայությունը հասցրել է աղեստամոքսային ուղու քայքայման։ Գլուխ են բարձրացրել նաև նախկին հիվանդությունները՝ շարունակական պլևրիտը, լյարդի էխինակոկը, երիկամի բորբոքումը։ Այդ ամենը հասցրել է թոքերի կատառային բորբոքման, որից էլ վրա է հասել մահը։ Նրա վիճակը ծանրացել էր նոյեմբերի 17-ից, այդ պատճառով տեղափոխվել էր բանտի հիվանդանոց, ուր և վախճանվել է նոյեմբերի 27-ին։ Մարգարեանալով մի քանի ամիս առաջ՝ 1936 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, նա գրել էր։

Իմ մահվան օրը կիջնի լռություն,
Ծանր կնստի քաղաքի վրա,
Ինչպես ամպ մթին կամ հին տրտմություն,
Կամ լուր աղետի՝ թերթերում գրած։

Անձնական կյանք

Արտաքուստ բարեկիրթ, անգամ սառը, բայց ներքուստ վարար ու կրքոտ սեր է նա տածել բանաստեղծուհի Արմենուհի Տիգրանյանի (Մենուհի, 18881962) հանդեպ, որը նրանից մեծ էր տասը տարով։ Ա. Տիգրանյանին ձոնած գալանտ երգերը՝ «Էմալե պրոֆիլը Ձեր» խորագրով, տպագրվել են մամուլում 1921 թվականին և երկերի ժողովածուի առաջին հատորում՝ 1922 թվականին։ Չարենցի սերն ամենևին անպատասխան չի եղել։ Այդ մասին են վկայում 1964 թվականին տպագրված բանաստեղծությունների ձեռագիր թերթիկները, որոնք նախկինում պահվել են Ա. Տիգրանյանի մոտ։ Այդ թերթիկների հակառակ երեսին ոչ Չարենցի ձեռքով գրված է երկու բանաստեղծություն։ Ամենայն հավանականությամբ դրանց հեղինակը Արմենուհի Տիգրանյանն է։

Հայտնի է Չարենցի սերը բանաստեղծուհի Լեյլիի (Փառանձեմ Սահակյան Տեր-Մկրտչյան, 18841951) հանդեպ, որը նրանից մեծ էր տասներեք տարով։ Նրան ևս Չարենցը նվիրեց բանաստեղծությունների առանձին մի շարք՝ «Փողոցային պչրուհուն», որը ևս տպագրվեց երկերի ժողովածուի առաջին հատորում 1922 թվականին։ Ի դեպ, այդ շարքը Չարենցը գրել է Լեյլիի ալբոմում, որը սկսվում է Արմենուհի Տիգրանյանի ձեռքով գրված «Նորը լավ է, քան թե հինը…» եռատուն բանաստեղծությամբ՝ թվագրված 1919, ապրիլի 13, Թիֆլիս։ Սա նշանակում է, որ Արմենուհին և Լեյլին մտերիմներ են եղել, որոնց ընդհանուր մտերմությունը վայելել է և Չարենցը։ Նշենք նաև, որ Արմենուհին կոմպոզիտոր Արմեն Տիգրանյանի քույրն է։

Աստղիկ Ղոնդախչյանը եղել է Չարենցի առաջին սերը, ում էլ նվիրել է «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան» ժողովածուն։ Աստղիկը եղել է երաժիշտ և սովորել է ԿարսիԹիֆլիսի երաժշտանոցներում։ Չարենցը շատ մտերիմ էր նաև Աստղիկի հորեղբոր տղաների հետ։

Կարինե Քոթանջյանի հետ մտերմությունը եղել է ոչ միայն անձնական, այլ նաև ստեղծագործական։ Նրան է նվիրել «Ծիածան» շարքը։ 1917 թվականի մարտին Չարենցը հեռանում է Մոսկվայից՝ կայարանում կարդալով Կարինեի համար գիշերը գրված բանաստեղծությունը՝ «Հեռացումի խոսքեր»։

Լյուսի Թառայանի նկատմամբ Չարենցը նույնպես անտարբեր չի եղել։ Նա եղել է դերասանուհի, ապրել է Բաքվում։ Չարենցը և Լյուսի Թառայանը հանդիպել են 1918 թվականին՝ շատ կարճ ժամանակ։ Չարենցն իր «Չարենցնամե» պոեմում գրել է. «Ես երբեք չեմ մոռանա, Թառայա՛ն»։ Նրա «Բրոնզե քույր իմ, բրոնզե հարս» բանաստեղծությունը նույնպես նվիրված էր Լյուսիին։ 1930-ական թվականներին՝ կնոջ մահից հետո, Չարենցը մտադրվում է ամուսնանալ։ Թեկնածուների մեջ էր նաև այն տարիների Երևանի գեղեցկատես կանանցից մեկը՝ Արաքսյա Մանուկյանը, որով հետագայում գերվել է նաև Ավետիք Իսահակյանը։ Այդ կինը 1930 թվականի սկզբին կորցրել էր ամուսնուն՝ Ստեփան Մանուկյանին, որի աճյունը հիմա հանգչում է Կոմիտասի անվան պանթեոնում՝ Հովհաննես Հովհաննիսյանի կողքին։

Ամբողջ կյանքի ընթացքում, սակայն, Չարենցը չի մոռանում իր առաջին կնոջը՝ Արփենիկ Տեր-Աստվածատրյանին, ով ծնվել էր 1888 թվականին Նախիջևանում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի Գայանյան ուսումնարանում, ապա ուսումը շարունակել է Մոսկվայի ուսուցչական համալսարանում։ 1920 թվականին գալիս է Երևան և աշխատանքի անցնում հատուկ խնդիրներ ունեցող երեխաների ամերիկյան որբանոցում։ Այստեղ էլ կայանում է Չարենցի հետ նրանց հանդիպումը, և մեկ տարի անց նրանք ամուսնանում են:

1931 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Չարենցը պաշտոնապես գրանցում է ամուսնությունը Իզաբելլա Կոդաբաշյանի հետ։ Իզաբելլան Չարենցին պարգևում է երկու դուստր՝ Արփենիկը և Անահիտը։ 1932 թվականին ծնվում է Արփենիկը, 1935 թվականին՝ Անահիտը: Արփենիկին ասել է Բոժիկ՝ փոքրիկ աստվածուհի, իսկ Անահիտին՝ Ադոկ՝ ասորափռյուգիական մեռնող ու հարություն առնող Ադոնիս աստծո անունով։

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Հայոց Լեզու Գործնական քերականություն

Վարժություն 315

Հեռագիրը, որին բոլորը արդեն մի քանի օր է ինչ սպասում էին, բերել էին գիշերը:

Ծաղիկը՝ բոսորագույն ու փարթամ, դաշտում կարծես միակն էր: 

Աշունը շուկան լցրել է մրգերով ՝ առատ ու բազմատեսակ: 

Նրա հիասթափությունը մատնում էին աչքերը՝ թախծոտ ու հուսալքված: 

Մի ժպիտ՝ խորհրդավոր ու ամոթխած, թառել էր դեմքին:

Վարժություն 312

Հին Բաբելոնի հարստությունն ու պերճությունը դեպի իրենց էին գրավում ճամփորդներին: Նրանք գալիս էին իրենց աչքերով տեսնելու քաղաքի սքանչելի պարիսպները. որոնց վրայով մի քանի կառք կարող էր կողք-կողքի ընթանալ:

Սակայն ճամփորդներին ամենից ավելի դյութում էր Նաբուգոդսնոսոր թագավորի հիազմայլ պալատը: Պալատի կողքին վեր էր խայանում շլացուցիչ մի կերտվածք՝ կախովի այգիները: Թագավորը դրանք արարել էր իր սիրելի կնոջ համար: Թագուհին մեդացի էր՝ իր հայրենիքի զմրուխտ լեռներին ու անտառներին սովոր: Հեղձուցիչ ու անտառազուրկ Բաբելոնում կարոտում էր Մեդիայի լեռնային անտառների զեփյուռին ու շվաքին : Կնոջ տխրությունը նվազեցնելուհամար Նաբուգոդսնոսորը որոշեց նրան կարծես լեռներից բերված ամբողջ մի օազիս ընծայել: Եվ կամարակապ չորս հարկերից բաղկացած լայն աշտարակի վրա ստեղծվեցին նշանավոր կախովի պարտեզները: Հասարակ մահկանացուների համար պարտեզները մտնելը շատ խրթին էր. չէ որ դրանք արքայակն պալատի բարձր պարիսպների ետևում էիր, իսկ մուտքը պահպանում էր քստմնելի պահակախումբը: 

Այսպիսի պարտեզներ ամբողջ աշխարհում ոչ մի տեղ չեն եղել. դրանք հիասքանչ էին մտածված և հեքիաթային գեղեցկություն ունեին . իզուր չէ, որ ներառվել էին աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքը:

Վարժություն 311

Աշխատելու հնարավորություն, նպատակ աշխատելու, խաղալու հնարավորություն, նպատակ խաղալու, ուսման հնարավորություն, ուսման նպատակ, հանգստի հնարավորություն, հանգստի նպատակ, գործելու հնարավորություն, հնարավորություն գործելու, խաղալու հնարավորություն, սովորելու հնարավորություն, հնարավորությու հանգստանալու:

Վարժություն 310

Թանգարանի սրահներից ամեն մեկումցուցադրվող վեց տասնյակ առարկա կա:

Դպրոցի ամեն դասարանում տասնհինգ սեղան է դրված:

Յուրաքանչյուր երամում տասնհինգական կռունկ է:

Այնտեղ ամեն գետ երեքական վտակ ունի:

Վարժություն 309

  1. Ընկերդ մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:
  2. Որսս իր ոտքով եկավ:
  3. Ծովի բնակիչներս ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:
  4. Մեր ամենաուժեղ մարզիկնհաղթանակով պիտի գա:
  5. Ծեր որսորդս կյանքում շատ բան տեսել:
  6. Մեր շնորհալի տղաներն խոսք դեռ չեն ասել:
  7. Սիրտդ քար է , քար:
  8. Ձեռքդ ընկնողի պրծում չկա:

Վարժություն 307

Թանգարանում հնագույն (չափազանց հին) գործիքներ են պահվում: Այդ դամբարանից գիտությանը հայտնի ամենահին (ամենա) գործիքները գտան: 

Դժվարագույն (չափազանց) խնդիրն են ինձ տվել: Գրքի ամենադժվար(ամենա.) խնդիրը սա է: 

Փոքրագույն(չափազանց) ձկներ են լողում իմ ակվարիումում: Իմ ակվարիումի ամենփոքր(ամենա.) ձուկն սա է:

Վարժություն 306

Վաղուց ի վեր դելֆիններիցզարմանահարաշ պատմությունների նման հեքիաթներ են պատմում: 

Ըստ հունական լեգենդի, մի դելֆին, ամեն օր մի տղայի ծովածոցնանցկացնելով տանում էր դպրոց ու հետ բերում:

Նոր Զելանդիայի ծովակալության ծովածոցում, մի դելֆին,ում անունըՊիլորուս Ջեկ էր, երեսուն տարի շարունակ ուղեկցում էր նավերին և նրա պաշտպանությունը մշակված էր օրենքով:

Վարժություն 305

Թերևս յուրաքնչյուրս իր կյանքում գոնե մեկ անգամ լսած կլինի ՛՛ յոթն անգամ չափիր, մեկ անգամ կտրիր՛՛ կամ ՛՛ ամեն ինչ իր ժամակին է գեղեցիկ՛՛ և նմանատիպ շատ ու շատ ասացվածքներ ու արտահայտություններ, բայց քչերս ենք փորձել մտածել ու հասկանալ դրանց բուն էությունը մինչ ինքներս չենք կանգնել դժվարության կամ փաստի առաջ: Ասեք, երբ մոռանում էս շնորհավորել սիրածդ էակին՝ ծննդյան տոնի առթիվ ու հիշում ես այդ մասին մեկ կամ մի քանի օր անց ու փորձում ես ամեն ինչ անել մեղքդ քավելու համար, մեղավորի աչքերով կանգնում ես նրա առաջ ու սպասում ՛՛դատաստանիդ՛՛, եթե նույնիսկ նա ժպտում է քեզ ու ասում , որ ամեն ինչ կարգին է, միևնուն է , զգում ես, որ ինչ որ բան այն չէ, ինչ որ բան ուշացել է, ժամանակին չէ…

Կամ երբ ծուլացել ես ու անբողջ ամիս տնային հանձնարարություններդ չես կատարել, հետո շնչակտուր նստել ու մի ամբողջ գիշեր կատարել ես ամբողջ ամսվա հանձնարարությունները, միևնույն է երբ նայում ես ուսուցչի դեմքին ու փորձում ես գոհունակության նշույլ տեսնել, ուսուցչի մեղմ ժպիտի տակ կարդում ես ՛՛ ապրես որ կատարել ես, բայց… ամեն ինչ իր ժամանակին է գեղեցիկ՛…

Այո, իսկապես ամեն ինչ իր ժամանկին է գեղեցիկ, հակառակ դեպքում այն նմանվում է կիսատ ասված խոսքի կամ ընդհանրապես չարված գործի, որը ժամանակի ազդեցության տակ կորցնում է իր ողջ մոգական ուժը…

Վարժություն 304

Լիբիական մեռյալ անապատի տաք ավազների մեջ,տասնյակ կիլոմետրեր զարմանալի կանոնավոր սարեր են ձգվում: Բուրգերն են՝ եգիպտական թագավորների դամբարաները: Ահռելի ու մեծասքանչ այդ բուրգերը ասես թե անապատի ավազներից են ելնում ու ճզմում մարդուն իրենց անսովոր չափերով ու խիստ ստվերագծերով: Բուրգի ներքևում կանգնած՝ դժվար է մտածել , որ այդ հսկայական քարե սարերը մարդու ձեռակերտեր են: Այն ժամանակդրանք առանձին քարաբեկորներով են կառուցվել: Մեր օրերում երեխաները այդպես խարանարդիկներով են բուրգեր կառուցում:

Բնօրինակ տեքստը ավելի վերամբարձ է: Ստացված տեքստը ՝ավելի խասակցական:

Վարժություն 302

Ֆրանսիացի գիտնականներն պարզեցին (անցյալ կատարյալ), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսում է երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը)

Բ. Ֆրանսիացի գիտնականներն պարզել են (սահմանական անցյալ), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսում է երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

. Ֆրանսիացի գիտնականներն պարզում են(անկատար ներկա), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսում է երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

.Ֆրանսիացի գիտնականներն պարզեցին (անցյալ կատարյալ), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսում էր (անցյալ անկատար)երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

. Ֆրանսիացի գիտնականներն կպարզեն(ենթադրական ապառնի), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսել է (վաղակատար ներկա)երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

. Ֆրանսիացի գիտնականներն կպարզեն (ենթադրական ապառնի), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսում է (անկատար ներկա) երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

. Ֆրանսիացի գիտնականներն կպարզեն (ենթադրական ապառնի)որ երկրագնդի բնակչությունը խոսելու է (սահմանական ապառնի) երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

. Ֆրանսիացի գիտնականներն պարզել են(վաղակատար ներկա), որ երկրագնդի բնակչությունը խոսելու է(սահմանական ապառնի) երկու հազար յոթ հարյուր իննսունվեց լեզվով ( չհաշված յոթ-ութ հազար բարբառը):

Վարժություն 301

Ա. Երբ Բելգիայի երկնքում ՛՛թռչող ափսե՛՛ հայտվեց, ռազմաօդային ուժերի գլխավոր շտաբից երկու կործանիչ ինքնաթիռ ուղարկեցին, որ նրան ՛որսանք՛: ՉԹՕ-ն ինքնաթիռի նման չէր. մի քանի վայրկյանում նա արագությունը ժամում երկու հարյուր ութսունից հազար ութ հարյուր կիլոմետրի հասցրեց: Մոտավորապես քառասունհինգ րոպե հետապնդեցինք ՉԹՕ-ին, հետո նա անհետացավ: Մենք ՉԹՕ-ն չէինք տեսել, բայց նրա ներկայությունը հաստատել էին ռադիոձայնորսիչները: Հետաքրքիր է, որ ամեն անգամ, երբ մեզ հաջողվում էր ՉԹՕ-ն նշմարել, վերջինս անմիջապես փոխում էր թռիչքի հետագիծն ու արագությունը:

Բ. Երբ Բելգիայի երկնքում ՛՛թռչող ափսե՛՛ հայտվեց, ռազմաօդային ուժերի գլխավոր շտաբից երկու կործանիչ ինքնաթիռ ուղարկեցին, որ նրան ՛որսան՛: ՉԹՕ-ն ինքնաթիռի նման չէր. մի քանի վայրկյանում նա արագությունը ժամում երկու հարյուր ութսունից հազար ութ հարյուր կիլոմետրի հասցրեց: Ըստ մեր տեղեկության, կործանիրները մոտավորապես քառասունհինգ րոպե հետապնդեցինք ՉԹՕ-ին, հետո նա անհետացավ: Օդաչուները ՉԹՕ-ն չէին տեսել, բայց նրա ներկայությունը հաստատել էին ռադիոձայնորսիչները: Հետաքրքիր է, որ ամեն անգամ, երբ մեզ հաջողվում է ՉԹՕ-ն նշմարել, վերջինս անմիջապես փոխում է թռիչքի հետագիծն ու արագությունը:

Գ. Բ. Երբ Բելգիայի երկնքում այսպես ասած ՛՛թռչող ափսե՛՛ հայտնվեց, ռազմաօդային ուժերի գլխավոր շտաբից երկու կործանիչ ինքնաթիռ ուղարկեցին, որ նրան ՛որսան՛: Ասում են, որ ՉԹՕ-ն ինքնաթիռի նման չէր. մի քանի վայրկյանում նա արագությունը ժամում երկու հարյուր ութսունից հազար ութ հարյուր կիլոմետրի հասցրեց, ինչին այնքան էլ իրական չէ: Ասում են ,կործանիչները մոտավորապես քառասունհինգ րոպե հետապնդեցինք ՉԹՕ-ին, հետո նա անհետացավ: Այնքան էլ հավատս չի գալիս, քանի որ այդքան մեծ արագությամբ թռչող ՉԹՕ-ին դժվար թե հնարավոր լիներ 45 րոպե հետապնդել: Ըստ լուրերի, օդաչուները ՉԹՕ-ն չէին տեսել, բայց նրա ներկայությունը հաստատել էին ռադիոձայնորսիչները, որոնք ըստ իս, կարող էին և սխալվել: Հետաքրքիր է, որ ամեն անգամ, երբ հաջողվում է ՉԹՕ-ն նշմարել, վերջինս անմիջապես փոխում է թռիչքի հետագիծն ու արագությունը, որը ինձ խիստ տարօրինակ է թվում, քանի որ եթե ՉԹՕ արդեն իսկ թռչում է մեր երկնքում, ինչ իմաստ ունի թաքնվել, երբ իրեն նկատում են:

Վարժություն 300

Անդրկովկաս, անդրադարձ, անդրաշխարհ, հակահարձակ, հակադարձ, հակադրել, հակակշիռ, համարձակ, համատարած, ենթադրել, նախահարձակ, ներդնել, ներմուծել, ներաշխարհ, պարփակել, վերդնել, վերափակել, վերականգնել, տարաշխարհիկ, փոխադարձ, փոխադրել։

Վարժություն 299

Մեկն աշխարհի յոթ հրաշալիքներից գտնվում էր Փոքր Ասիայի Հալիկառնաս քաղաքում։ Մավսոլոս թագավորի կինն՝ Արտեմիսիա թագուհին, մեր թվականությունից առաջ չարրորդ դարում կառուցել էր տվել թագավոր ամուսնու դամբարանը։ Դամբարաննեռահարկ շինություն էր։ Սպիտակ մարմարե բարձրաքանդակներնառաջին հարկի պատերը պատել էին գոտու նման։ Հարկն երկրորդ մարմարե սլացիկ սյունաշար էր։ Հարկն երրորդ բրգաձև տանիքն էր՝ նույնպես մարմարից։ Կառույցն էր պսակում քառանժույգ մարտակառքը, որնԱրտեմիսիան ու Մավսոլոսն էին վարում։ Դամբարանի այլ զարդեր և այդ արձաններն այժմ պահվում են Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում։

Վարժություն 298

Մի անգամ հեղինակը լսեց, թե ինչպես են աչքերը գանգատվում, որ իրենք շատ դժբախտ են, քանի որ միշտ սովոր են եղել տեսնելու, որ Արևը պտտվում է երկրի շուրջը բայց հայտվեցին Կոպեռնիկոստ ու Գալիլեյը և ապացուցեցին, որ երկիրն է պտտվում Արևի շուրջը։ Կամ իրենք նայում են ջրին ու տեսնում , որ ջուրը մաքուր է, բայց հոլանդացի Լևենհուկը հայտնագործեց մանրադիտակը և հայտարարեց, որ ջրի մեջ ավելի շատ կենդանի արարածներ կան քան գազանանոցում ։ Իրենք վստահ են, որ երկինքը սև է, բայց արի ու տես , որ սխալվում են, քանի որ երբ իրենց մոտեցնում են աստղադիտակին, միլիոնավոր աստղեր են տեսնում։ Աչքերը որոշում են գնալ թոշակի, բայց այդ դեպքում էլ ով կնայի մանրադիտակով ու հեռադիտակով։

Վարժություն 297

Անցավ, կարող, գիր, բարի

Ա․ ցավ չպատճառող 

Բժիշկը խոստացավ հիվանդին, որ բժշկական միջամտությունը կանցնի անցավ։

Բ․ Նեղություն չունեցող

Տղան ամեն ինչ անում էր սիրած էակին անցավ ու ապահով կյանք ապահովվելու համար։

Գ․ Անվիշտ

Նա խուսափում էր անցավ գլուխը ցավի տակ դնելուց։

Ա․Կարող-ընդունակ

Նա կարող է խնդիրը լուծել առանց դժվարանալու։

Բ․ Հզոր

Զորավարը կարող անձնավորություն է, պետք է զգույշ լինել։

Գ․ունևոր

Չնայած նրա, որ խանութպատը կարող անձնավորություն էր, այնուամենայնիվ նա շատ զգուշությամբ էր գումար ծախսում։

Դ․ Դերձակ

Կարողի մասնագիտությունը ինձ դեռ մանկուց էր գրավում։

Ա․

Գիր-տառ

Մանուկներին գրաճանաչ դարձնելը քահանաի համար դարձել էր առաքինություն։

Բ․ Նամակ

Պետք է անհապաղ գիր ուղարկել հրամանատարին ու բացատրել եղելությունը։

Ա․ Բարի-բարեհոգի

Մեր օրերում բարի ու առաքինը մարդը հազվադեպ հանդիպող երևույթ է դարձել ։

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Փիրըլ Բաք «Սուրբ Ծնունդի օրվա առավոտյան» վերլուծություն

Ինձ շատ դուր եկավ պատմվածքը։Դա մի տղայի մասին էր, որը հիշել էր իր մանկության այն օրը, երբ նա իր հորը Սուրբ Ծննդին նվիրված անակնկալ արեց: Ընտանիքի փոխհարաբերությունները շատ հետաքրքիր էին նկարագրված պատմվածքում:Տղան շատ պատահական լսում է իր հոր եւ մոր խոսակցությունը։Նա հասկանում է որ իր հայրը շատ է սիրում նրան եւ նա որոշում է մի այնպիսի նվեր նվիրի հորը, որ հայրը հասկանա թե ինչքա է նա նրան սիրում։Այս պատմվածքի գլխավոր միտքը, այն էր, որ կարևորը նյութկան նվերը չէ, այլ մարդու վերաբերմունքը:Տղան առավոտյան շուտ վերկացավ եւ արեց գոմում այն գործերը, որոնք պետք է աներ նրա Հայրը։

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն Uncategorized

Հայոց լեզու գործնական քերականություն

Անցավ, կարող, գիր, բարի

Ա․ ցավ չպատճառող 

Բժիշկը խոստացավ հիվանդին, որ բժշկական միջամտությունը կանցնի անցավ։

Բ․ Նեղություն չունեցող

Տղան ամեն ինչ անում էր սիրած էակին անցավ ու ապահով կյանք ապահովվելու համար։

Գ․ Անվիշտ

Նա խուսափում էր անցավ գլուխը ցավի տակ դնելուց։

Ա․Կարող-ընդունակ

Նա կարող է խնդիրը լուծել առանց դժվարանալու։

Բ․ Հզոր

Զորավարը կարող անձնավորություն է, պետք է զգույշ լինել։

Գ․ունևոր

Չնայած նրա, որ խանութպատը կարող անձնավորություն էր, այնուամենայնիվ նա շատ զգուշությամբ էր գումար ծախսում։

Դ․ Դերձակ

Կարողի մասնագիտությունը ինձ դեռ մանկուց էր գրավում։

Ա․

Գիր-տառ

Մանուկներին գրաճանաչ դարձնելը քահանաի համար դարձել էր առաքինություն։

Բ․ Նամակ

Պետք է անհապաղ գիր ուղարկել հրամանատարին ու բացատրել եղելությունը։

Ա․ Բարի-բարեհոգի

Մեր օրերում բարի ու առաքինը մարդը հազվադեպ հանդիպող երևույթ է դարձել ։

Վարժություն 295

ա․ քնն+ա+դատ, արտ+ա+տեր, եռ+ա+գույն, ղեկ+ա+վար, ծով+ա+կալ, մանր+ա+խնդիր, աստղ+ա+շող, թուլ+ա+կամ, երկ+փեղկ։

բ․ ջր+աղաց+քար, դյուցազն+ա+քար, կիս+ա+շրջան+ա+գիծ,կիս+ա+շրջ+ա+զգեստ, հեռ+ա+գր+ա+տուն, հեռ+ա+գր+ա+վար։

Վարժություն 289

-Ներեցե՛ք, դուք գիտե՞ք թե ելույթն ինչու է հետաձգվում:

-Ոչ չգիտեմ, հավանաբար ինչ որ խնդիր է առաջացել:

-Միայն ոչ դա, այս համերգը ինձ համար մեծ նշանակություն ունի:

-Կարծում եմ անհանգստանալու կարիք չկա, ելույթը շուտով կսկսվի:

Վարժություն 288

  • Մանեն կարդում էր, բոլորովին հանգիստ նրա ձայնը՝ հնչում էր հարթ ու հավասար:

Մանեն կարդում էր բոլորովին հանգիստ, նրա ձայնը հնչում էր հարթ ու հավասար: 

  • Այգուց դուրս եկած միջահասակ մարդուն , Վարդանին նորից հանդիպեցինք ձորում:

Այգուց դուրս եկած միջահասակ մարդուն՝ Վարդանին նորից հանդիպեցինք ձորում:

  • Աճում էին Հակոբի խնձորենիները, որդիները, Արամն ու Արեգը:

Աճում էին Հակոբի խնձորենիները, որդիները՝ Արամն ու Արեգը: 

  • Երկաթուղու վարչության կառավարիչը, ճաղատ գլխով ու շատ երկար բեղերով մի մարդ և մյուս հյուրերը երգում էին:

Երկաթուղու վարչության կառավարիչը՝ ճաղատ գլխով ու շատ երկար բեղերով, մի մարդ և մյուս հյուրերը երգում էին: 

Երկաթուղու վարչության կառավարիչը՝ ճաղատ գլխով ու շատ երկար բեղերով մի մարդ, և մյուս հյուրերը երգում էին: 

  • Այդ կնոջից՝ Սառայի մորից հետո, աներս նորից ամուսնացել է :

Այդ կնոջից, Սառայի մորից հետո՝ աներս նորից ամուսնացել է : 

Վարժություն 287

-Պարզվում է Ճապոնիայի գյուղատնտեսության նախարարությունն ուտելի ծաղիկների մշակման հատուկ ծրագիր է մշակել:

-Ես այդ մասին գիտեսի, բանն այն է , որ Ճապոնիայում մոդայիկ է դարձել քրիզանթեմից, վարդի տերևներից, անգամ սրբազան սակուռայի ծաղիկներից ճաշեր պատրաստելը:

-Ես անգամ լսել եմ ,որ ռեստորաններում խոհարարները յուրաքանչյուր ճաշատեսակի մեջ մեխակի կամ նարդոսի եփուկ են ավելացնում:

-Դրա մասին կարելի էր ենթադրել, քանի որ ինչպես Ճապոնացիներին , այնպես էլ արտսահմանցի զբոսաշրջիկներին շատ են դուր գալիս ծաղիկների տերևներից պատրաստած աղցանները:

Վարժություն 286

1)Այնքան մնացինք անտառում, ինչքան որ պետք էր:

2)Այնպես նայեց, ինչպես վերջին անգամ հրաժեշտ տալուց առաջ:

3)Այնտեղ էր նրա հայրենիքը, որտեղ բարձր լեռներն են :

4)Երբ նայեցի նրան,հենց այդ ժամանկ փոխանցեց նամակը:

Վարժություն 285

Մինչ օրս ինձ զարմացնում է Անտարկտիդայի սառցածացկույթի տակից հայտնաբերված գտածոները: Միայն հիսուն տարում գիտնականները կարողացան ապացուցել իրենց ճշմարիտ լինելը:

Այս կյանքում ինձ ոչինչ այնպես չի զարմացրել , ինչպես Անտարկտիդայի վերջին գտածոն: Պատկերացնում ե՞ք դա երեք մետր վաթսուն սանտիմետր բարձրություն ունեցող , փետրավոր, գիշատիչ մողես էր, որը ջայլամ էր հիշեցնում: Ամենազարմանալին այն էր , որ այդ կենդանին ձիուց մեծ գլուխ ուներ և արծվի հզոր կտուց: Գտածոն քառասունվեց միլիոն տարեկան է:

Վարժություն 283

Առասպելական մշակույթները

ա) Պեկինում՝ չինական ամենահին տաճարը շատ անսովոր շինություն է: Եթե կանգնենք հարթակի առաջին սալի վրա, ապա մեր ձայնը կարձագանքի մեկ անգամ, երկրորդի վրա՝ երկու, երրորդի ՝ երեք և այդպես շարունակ: Այդ սալերի կենտրոնում մի սկավառակ կա , որի վրա կանգնած, խոսելիս ձայնը շատ բարձր է լսվում:

բ) Իրաքի իշխանությունը պարգև է խոստացել նրան, ով կբացահայտի Շամիրամի կախովի այգիների գաղտնիքը: Պատճառն այն է ,որ նրանք ցանականում են վերակառուցել Բաբելոնը ճշտորեն: Սակայն ոչ ոք չի կարողանում ճշգրտորեն տալ այդ հարցի պատասխանը:

Վարժություն 282

Աշխարհի քաղաքական քարտեզը թերթելով շատ բան կարելի է նկատել: Իրադարձություններին ուշադիր չհետևելու դեպքում, մարդ հաճախ զարմանում է: Հնարավոր է լրիվ անհայտ երկրներ գտնել իրենց սահմաններով և քաղաքներով: Մարդկության պատմության ընթացում բազմիցս փոխվել է աշղարհի քարտեզը: Վարդագույն, կանաչ, մոխրակապտավուն, դեղին գծերը՝ մերթ լայնանում,մերթ բոլորովին անհետանում են: Գուցե դրանց պատճառն այն է , որ դրանք ցանկանում են առավել ուշ հանդես գալ:

Վարժություն 281

ա) Տեքստի ասելիքը կայանում էր նրանում , որ ասված խոսքը կարող է երկիմաստ լինել: Այդպիսով կարող ենք ընկնել ծուղակը:

բ) Գող- խորամանկ, հնարամիտ, քաջ

պահակ- միամիտ, հավատաարիմ

կինը-շահամոլ:

գ) Գործողությունները տեղի էին ունենում ՝ տան բակում: Այնտեղ մութ էր, կային շատ ծառեր և արձաններ: Դրսում ցուրտ էր և որոտ:

դ) գողը՝ առավոտյան կողբան իրենց աղքատության համար

պահակը՝ առավոտյան կիմանան մահվան լուրը և կողբան:

Վարժություն 280

Նա թագավորին նամակ էր գրել իր որդու՝ Եգորի մասին:

Նա թագավորին նամակ էր գրել իր որդու, Եգորի մասին:

Վաղուց չէր տեսել ընկերէջը՝ Վահագնին:

Վաղուց չէր տեսել ընկերոջը, Վահագնին:

Նուբարենց տունը համարյա ամեն օր լի էր հյուրերով՝ Զավենի ընկերներով:

Նուբարենց տունը համարյա ամեն օր լի էր հյուրերով, Զավենի ընկերներով: 

Իշխանը կանչեց բերդապետին ՝ Վահրամին, մի անգամ ևս զգուշացնելու գիշերային արկած մասին:

Իշխանը կանչեց բերդապետին , Վահրամին, մի անգամ ևս զգուշացնելու գիշերային արկած մասին: 

Վարժություն 279

Այս նկարը պատին ամրացվել է պապուս կողմից:

Այս գիրքը կարդացվել է ընկերոջս կողմից:

Առավոտյան ցողից , ոտքերը թրջվել էին:

Շունը կապվել էր ծառին տիրոջ կողմից:

Տարբեր մարդկանց կողմից դեպքը պատմվում էր տարբեր ձևերով:

Սարքերի կեղմից թեթև ցնցում գրանցվեց:

Ինստիտուտի աշխատակիցների կողմից մարդկանց զգուշացվեց վտանգի մասին:

Անտառում այդ երեխան գտնվել էր որսորդների շնորհիվ:

Տղան միշտ կախարդվում էր նույն երազից:

Քարերը տաշվում և կողքի էին դրվում վարպետի խնամկոտ ձեռքով:

Շինարարությունն ավարտին հասցվեց:

Հանդիպումը հետաձգվում է:

Վարժություն 278

1) Յուրաքանչուր մասնակից շահեց երկու մրցանակ:

Բոլորը երկու հաղթանակ շահեցին

2) Յուրաքանչյուր հաղթողի մի գիրք նվիրեցին:

Հաղթողներին մեկական գիրք տվեցին:

3)Ամեն ռոբոտ ենթարկվում է քսան հրահանգի:

Բոլոր ռոբոտները ենթարկվում են քանական հրահանգի:

4)Թզուկներից յուրաքանչյուրը հինգ խնդիր առաջարկեց:

Թզուկները հնգական խնդիր առաջարկեցին:

5)Պետք ամեն անկյունում յոթ քար դնել:

Անկյուններում տասնչորս քար պետք է շարել:

Վարժություն 274

Մոտավորապես վաթսունհինգ միլիոն տարի առաջ մեր մոլորակի կենդանիները զանգվածաբար ոչնչացել են խոշոր Աստղակերպի բախման պատճառով: Գիտնականների մի խումբ կարծիք է հայտնել, որ Կենդանիները հարվածից կամ ցնցումից չեն ոչնչացել : Աղետից հետո փոշու այնքան խիտ շերտ է պատել երկիրը, որ արևի ճառագայթները չեն կարողացել հասնել նրանց: Դրանից և՛ ջերմությունն է նվազել , և՛ խավար է եղել : Այդ դարաշրջանի շատ կենդանիներ՝ դրանց թվում նաև դինոզավրերը չեն կարողացել հարմարվել պայմաններին և ոչնչացել են են: 

Վարժություն 273

  • Առաջին նախադասության մեջ ասվում է, որ ակումբի ղեկավարը Սուրենն է և պետք է նրան համոզել: Երկրորդ նախադասության մեջ ասվում է , որ պետք է համոզել Սուրենին և ակումբի ղեկավարին:
  • Առաջին նախադասության մեջ նկարագրվում է իրանը, իսկ երկրորդում կինը:

Վարժութույուն 271.

Մայրուղի, ուղղանկյուն, աղտոտ, ուղտագնաց, ուխտատեղի, հրթիռ, թրջված:

Վարժ265.

Բազմախոստում է կենդանիների աշխարհը, որտեղ օձերի որոշ տեսակներ ջերմության հազարերորդական աստւճանի փոփոխման դեպքում արձագանքում են: Չղջիկն այնքան նուրբ լսողություն ունի, որքան արու թիթեռնիկն իր անտենայով իմանում է էգի տեղն նույնիսկ այն դեպքում երբ նա բավական հեռու է լինում: Մոտ ժամանակներս հնարավոր կլինի արտասովոր զգայուն ռադիոաստղադիտակներ ստեղծել: Իսկ դա հնարավորություն կտա լսելու անգամ չնչին աղդանշանները: Դրանից գիտնականները սովորելու շատ բան ունեն: Անգամ շատ հեռու են լինում քամու կամ կրակի գոտուց: Իր ծղրտոցից երկու երկու հազար անգամ ավելի բարձր աղմուկի մեջ էլ մոծակի բզզոցը լսում է: Նա հինգ կիլոմետր հեռու է լինում: Գիտնականները թիթեռնիկի անտենայի և ու չղջիկի լսողական ապարատի աշխատանքի սկզբունքը հասկանան: Դրանց աղբյուրը ինչ-որ տեղ տիեզերքում է:

Վարժ263.

Տղան մոտեցավ արքայադստերը՝ չարաճճի գեղեցկուհուն:

Զորքը պաշարում էր Նինվեն՝ երկրի մայրաքաղաքը, և սպասում նոր հրամանի:

Կինը հարևաններին բողոքում էր իր ոչ ու փուչ մարդից՝ Նազարից:

Սաքոն՝ Նազարի հետ կռվողն էլ էր այդ հարսանիքում:

Արյունոտվում էր զորավարի սիրտը իր հայրենիքի՝ Իտալիայի թշվառ վիճակից:

Ծերունին հաճախ հպարտանում էր Կարոյով՝ իր թոռնիկով:

Վարժ. 262

Բարձր ու երկարաձիգ  ծառի տակ գորտն սկսեց կռկռալ: 

Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում օգնության կանչերը:

Հայտնվեցին յուրահատուկ իրիկնային ձայները՝ ռիթմիկ ու բարձր գվգվոցով և բեկբեկուն մռնչյունով:

Այնպես քարացած էր նայում տերևների ու թփերի նախշին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:

Արահետը դեպի յուղ էր գնում ոչ թե ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

Սա՝ հսկան է , որը հաղթեց դևերին և հետ բերեց աղջկան:

Տեսանք այն ավտեբուսի վարորդին, որով որ եկել էինք:

Վարժ. 261

Գայլն սպասում էր,որ այծյամը ննջեր,որ նրան բռներ և ուտեր։Այծյամը նրա միտքն իմացել էր ու չէր քնում օրեր ու օրեր, մինչև որ գայլն ինքը թմրեց ու նիհրեց։Այն ժամանակ եկավ առյուծն ու կերավ գայլին։

Վարժ. 260

Մի անգամ Էնշտեյնին հարձնում են քննության դժվարության մասին:  Նա հանգստացրեց աշակերտներն ասելով, որ ճիշտ անցյալ տարվա հարցերն են լինելու: Աշակերտները հարձնում էին այն մասին , որ դա անիմաստ կլինի , քանի որ նույն պատասխանները կլսեն: Էնշտեյնը ասաց, որ այդ պատասխանը արդեն հին է և գիտությունը զարգացել է հետևաբար պետք է նոր պատասխաններ տալ:

Դեռ խոսակցություններ կան օձաընձուխտանման կենդանիների մասին, որոնքբնակվում են ճահիճներում ու լճերում: Ոչ ոքչի մտնում նրանց թագավորություն: Նրանք երբեմն գալով բնակավայրեր , սարսափեցնում են բոլորին:

Վարժ-257

-Հայտնի է, որ Սիցիլիան նվաճած արաբները տասնմեկերորդ դարում մի հետաքրքիր ուտելիք էին պատրաստում. թռչունի ձվի պարունակությունը դատարկում էին, դատարկ կճեպի մեջ համեմված ջուր լցնում և մի գիշեր թողնում ձյան մեջ:

-Միայն նրա՞նք կարող էին պաղպաղկ պատրաստել, թե ուրիշներն էլ կարող էին դա անել:

-Հին հռոմեացիները նույնպես ունեցել են իրենց սառն աղանդերը, հանում էին դեղձի միջուկը և փոխարենը` մեջը սառույցի կտորներ լցնում:

-Ամենասկզբում ո՞վ է պաղպաղակը հայտնագործել:

Առաջնությունը սակայն հին չինացիներին է պատկանում: Նրանք հռոմեացիներից դեռ շատ առաջ, որպես սառն անուշեղեն, գործածել են ձյունը` լիմոնի, նարնջի կտորների ու նռան հատիկների հետ խառնած: Եվ ճիշտ են արել, դա շատ համով է:

Վարժ-254

Անիմաստ է հաշվել, թե մարդիկ ինչքան ճանապարհ են կառուցել անիվի գյուտից հետո:

Մտածում էի, հեծանիվի առկայությունը ամեն բան կփոխեր:

Կրկին ջանացի աշխատեցնել հեծանիվս, բայց միևնույնն է չէր քշվում:

Տրոյական պատերազմից քսան տարի անց Ոդիսևսը տուն էր վերադարձել:

Յոթանասուն տարի անցավ, մինչ ամերիկյան փոստային գործակալությունը Ջեկ Լոնդոնի պատվին նամականիշ թողարկեց:

Սառան մեր հարևանուհին էր, ողջ մանկությունս նրա հետ է անցել:

Ծովային կյանքին սովորելուց հետո, դժվար է լինում վերադառնալ ցամաքայինին:

Վարժ-253

Անիմաստ է հաշվել, թե մարդիկ ինչքան ճանապարհ են կառուցել անիվի գյուտից հետո:

Մտածում էի, հեծանիվի առկայությունը ամեն բան կփոխեր:

Կրկին ջանացի աշխատեցնել հեծանիվս, բայց միևնույնն է չէր քշվում:

Տրոյական պատերազմից քսան տարի անց Ոդիսևսը տուն էր վերադարձել:

Յոթանասուն տարի անցավ, մինչ ամերիկյան փոստային գործակալությունը Ջեկ Լոնդոնի պատվին նամականիշ թողարկեց:

Սառան մեր հարևանուհին էր, ողջ մանկությունս նրա հետ է անցել:

Ծովային կյանքին սովորելուց հետո, դժվար է լինում վերադառնալ ցամաքայինին:

Վարժ-252

Ես ուրախ կլինեմ, եթե դուք էլ մասնակցեք խնջույքին, այդ ժամանակ ամեն ինչ կկարգավորվի և խնդիրներ չեն առաջանա:

Դու քաջ ես ու անձնվեր,մենք իմանալով քո ազվությունը հավատում ենք քեզ և  մենք վստահ ենք , որ դու կարդարացնես մեր հույսերը:

Մարդու արյունատար մազանոթների ընդհանուր երկարությունը  հարյուր հազար կիլոմետրի է հասնում, վերջերս պարզ դարձավ, որ դա հասարակածից երկուսուկես անգամ երկար է:

Վարժ-251

Թագավորը ցանկանում էր մի լավ գործ անել, որ ժողովուրդը իրեն միշտ հիշի, այդ իսկ պատճառով որոշում է գնալ բանտ և իրենց արարքի համար զղջացողներին ազատ արձակել: Բոլոր ավազակները իրենց դժգոյությունն էին հայտնում՝ պնդելով, որ անմեղ են: Թագավորը հասկացավ ,որ ոչ ոք չի զղջում և վրդովվեց: Երբ հեռանում էր , նկատեց մի բանտարկյալի ով ողջ ընթացքում լռում էր: Նա թագավորին խոստովանեց իր հանցանքը, այդ իսկ պատճառով թագավորը հրամայեց ազատ արձակել նրան։

Վարժություն 245

2016 թվականի ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը Ադրբեջանի Հանրապետության  զինված ուժերի միջև արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով սկսվում է Ապրիլյան պատերազմը: Ադրբեջանը կիրառում էր իր զինանոցում եղած ռազմական տեխնիկայի գրեթե բոլոր հնարավոր տեսակները։ Հարակից շրաջաններում տագնապ էր տիրում: Գյուղաբնակ ժողովուրդները լքում էին իրենց բնակավայրերը, գոյություն ապահովելու համար: Այս ժամանակի դեպքերը առանձնանում են իրենց դաժանությամբ , որը երբեք չի մոռացվի: Հանրապետության ողջ տարածքից կամավորական խմբեր էին ձևավորվում և մեկնում առաջնագիծ: Կանայք և երեխաները սնունդ և այլ անհրաժեշտ իրեր էին ուղարկում զինվորներին:

Հենց այս ժամանակ՝ վեցամյա Արամը , իրենց բակում նստած հետևում էր պայթյունի ձայնին հաջորդած լռությանը: Մի խաղաղ լռություն, որ անսովոր էր դարձել: 

Հայաստան աշխարհը բարգավաճել է և դարձել հզոր պետություն: Տարածքը ՝ կրկին ծովից ծով էր, երկրում խաղաղություն էր տիրում: Հայաստանը դարձել էր ՝ երազանքների երկիր, սակայն հերթական պայթյունի ձայնից Արամն արթնացավ:

Նորից երկնքում լողում էր լուսինը: Կաթնավուն լույսի մեջ ուրվագծում էին լեռները: Քամին շոյում էր տղայի դեմքը, և քաղաքը կանչում էր բյուրավոր լույսերով:

Վարժություն 243

Ա)Երկրի բնակիչներս – մենք

Մեզ՝ երեխաներիս-մեր

Շուրջս – ես

Ինքս էլ – ես 

Ծնողներիս-մենք

Երեխաներս-մենք

Բ)Ինքդ – դու

Աչքներդ-դուք

Քեֆդ-քո:

Վարժություն 242

Նա տեսավ ցամաքին մի շատ գեղեցիկ, մի շողշողուն ձուկ՝ հոգեվարքի մեջ թալիկ-թալիկ գալիս:

Մեծահամբավ բժիշկներն ու վհուկները եկան, հավաքվեցին՝ քննելու համար արքայորդու ահավոր հիվանդությունը և բուժիչ հնար գտնելու:

1905 թվականի ամառը, երեք ընկեր տղաներ Բաքվից եկել էին Ալեքսանդրապոլ՝ Արագած լեռան գագաթը բարձրանալու համար:

Փառատենչ իշխանը շարունակ դավեր է նյութել դրացի իշխանների դեմ՝ գրավելու նրանց սեփական երկրներից մանր ու խոշոր հողամասեր:
Պաշարում է քաղաքը բանակը, զետեղում ամրակուռ պարիսպների շուրջ, ինքն էլ նստում է արքայական վրանի մեջ՝ օր ու գիշեր դավեր որոճելով քաղաքին տիրանալու համար:

Վարժություն 241

Մերթվարկությունիցառաջ 219 թվականին կարթագենցի զորավար Հանիբալը հարձակվեց իսպանական Սագունտ քաղաքի վրա ։

Ներքևանալն ավելի դժվար էր, քան վերևանալը։

Լոնդոնում կա մի ակումբ, որի անդամներն ապրում են հին տներում ու դղյակներում և չեն կիրառել այն, ինչ գտնվել է 1500 թվականից հետո։Մոտերս ակումբից վտարվեցին նրա երկու անդամները ,որովհետև նրանք իրենց բնակարանում հեռախոս էին պահում։

Բոլոր փաստերը կան մտածելու,որ առաջին հեռավոր առևտրական ուղիներն անցնում էին ոչ թե , այլ գետերով։

Անտարկտիդան երկրի վեց մայր ցամաքներից մեկն է։ Երկրի վրա մարդու հայտնվելուց հսկայական ժամանակ առաջ Անտարկտիդայում տաք էր , ծլում էին արևադարձային բույսեր, զվռնում հսկայական կենդանիներ:

Ալժիրում , Սիդի Բել Աբաս փոքրի քաղաքի մոտ, թանաքի մի լիճ կա: Այդ լճում ոչ մի կենդանի գոյություն չունի: Հեղուկը բացառապես գրելու համար է պետքական:

 Կրկեսի Ժաննա անունով փիղն շրջում էր ավստրիական Կլագենֆուրտ քաղաքի փողոցներից մեկով:  Հանկարծ նա մի մկնիկ տեսավ ու շտապ հեռացավ: Անյդպիսի ուրիշի պատմություններ էլ ճանաչում ունեն: Եղել է երբ փիղը զարհուրել է ծովային ոզնուց կամ խոզից:

ԱՄՆ –ի Օրիգոն նահանգի ծովափնյա ջրերում, մի յուրօրինակ ձուկ կա, որը երկու զույգ աչք ունի: Աչքերի մի զույգը նայում է վերև, մյուսը՝ ներքև: Բնիկ ձկնորսները հայտնում են, որ իր չորս աչքի շնորհիվ ձուկը վտանգավոր գիշատիչներից կարողանում է խույս տալ:

240. Նախադասություններն ըստ տրված օրինակի փոփոխի՛ր։ Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու։

Այդ ձայնը՝ սրտաբուխ ու մտերիմ, ուշքի բերեց նրան։                                                                Ուշքի բերեց նրան այդ ձայնը՝ սրտաբուխ ու մտերիմ։

Մի ժպիտ՝ գարնան երեկոյի նման գգվող, թառել էր դեմքին։                                                     Թառել էր դեմքին մի ժպիտ՝ գարնան երեկոյի նման գգվող։

Ձեռքերը՝ կոչտուկներով պատած ու հողաբույր, հարգանք էին ներշնչում։                         Հարգանք էին ներշնչում ձեռքերը՝ կոչտուկներով պատած ու հողաբույր։

Մի աղջիկ՝ անտառային հավերժահարսի նման, հանկարծ փայտահատին մոտեցավ։       Հանկարծ փայտահատին մոտեցավ մի աղջիկ՝ անտառային հավերժահարսի նման։

Մի կին՝ երկարոտն ու նրբակազմ, անցնում էր մեր փողոցով։                                                       Մեր փողոցով անցնում էր մի կին՝ երկարոտն ու նրբակազմ։

Գազանիկը՝ երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով, մարդու ձեռքերին նմանվող թաթեր ուներ։ Մարդու ձեռքերին նմանվող թաթեր ուներ գազանիկը՝ երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով։

Ընգծված բառակապցությունները պատասխանում են ինչպիսի՞ հարցին։

230. Կետերի փոխարեն պահանջված ձևով նա կամ ինքը բառերը տեղադրի՛ր։

Ի՛նչ առյուծ, այդ վախկոտը իր ստվերից էլ է վախենում։ Այդ վախկոտն ինքն իր ստվերից էլ է վախենում։ Որսորդն իր հրացանն էր թփի տակ թողել։ Որսորդը խուսափում էր հարևանին հանդիպելուց, ախր նրահրացանն էր թփի տակ թողել։ Պապն իրերկար կյանքի ընթացքում այդպիսի գեղեցկություն չէր տեսել։ Նա հյուրերին ողջունեց իր իմացած բոլոր լեզուներով, բայց նրանք կարծես թե նորից չհասկացան։ Գնչուն ասում էր, որ ինքը ամբողջ աշխարհում ման է եկել։ Հայրը որդու մասին ասում էր, որ նա իր տեսած ամենախելացի երիտասարդն է։ Որդուն ուղղված նամակում գրում էր, որ իրենովհետաքրքրվողներին թող նաասի, որ ինքը շուտով գալու է։ Երգչի մասին ասում էր, որ իրենշատ վաղուց է ճանաչում, նա իր մանկության ընկերն է եղել։ Ճանապարհորդի մտքով չէր անցնում, որ ինքը անցնում է Մագելանի անցած ճանապարհով, որ չորսուկես հարյուրամյակ առաջ այդտեղով նրանավերն են անցել։

231. Ա շարքի ածանցներից յուրաքանչյուրը բոլոր հնարավոր ձևերով բաղադրի՛ր (բաղադրյալ բառեր կազմիր) Բ շարքի բառերի հետ։

Հակակարծիք, համակարծիք, հակահարված, անդրադարձնել, արտագրել, արտազգեստ, համազգեստ, նախադասել, վերդարձնել, վերագրել, վերնազգեստ, գերադասել, տարակարծիք

232. Քո սիրած վայրի մասին պատմի՛ր (ինչպիսի՞ տեղ է, ո՞վ է լինում այդտեղ, ի՞նչ են անում, ի՞նչն է քեզ հետաքրքրում)։

Իմ սիրած վայրը երևի իմ սենյակն է, քանի որ այնտեղ խաղաղ է։ Կարողանում եմ հանգստանալ, կարդալ և մենակով ժամանակ անցկացնել։ 

233. Տրված բայերը կրավորակա՛ն դարձրո՛ւ։ Ինչի՞ օգնությամբ դարձրիր։

գրվել, գրավվել, ծեծվել, թրջվել, թխվել, աղացվել, տաշվել, վրդովվել, կապվել, սպանվել, նկարվել, կեղտոտվել

234. Նախադասությունների արտահայտած մտքերի տարբերությունը գտի՛ր՝ ուշադրություն դարձնելով թվականներին։

Առաջին նախադասություններում թվականների սովորական են, իսկ երկորդ նախադասություններում դառնում են բաշխական թվականներ, այսինքն ավելի շատ ածականների նման։

235. Տեքստի բարդ նախադասություններից յուրաքանչյուրը պարզեցրո՛ւ՝ նրա մեջ եղած նախադասություններից մեկը հանելով (ուշադիր եղիր, որ տեքստը պահպանվի)։

Գոյություն ունեն հսկա որդեր։ Այդ հսկաներից մեկը՝ մեգասկոլիդեսը, ապրում է իր փորած ստորերկրյա շավիղներում։ Հողից հանելիս իսկույն խեղճանում է։

236. Փակագծում դրված բայերն այնպես գրի՛ր, որ ի՞նչ արեց (ի՞նչ արեցի, արեցիր, արեցինք, արեցիք, արեցին)հարցին պատասխանի։

Դուք ինչ-որ երերուն տախտակի վրա ամրացրեցիք այդ վանդակը։

Ինչո՞ւ դու քո հոտն իմ դաշտում արածեցրեցիր։

Հավերը երկարացրեցին վզները դեպի ներքև, նայեցին դես ու դեն։

Նա իր ձիուն մեծացրեց չամչով ու գարիով։

Ես հավանաբար ձանձրացրեցի ունկնդիրներին։

Մենք անզգուշորեն թռցրեցինք արևկող անող թռչուններին։

238. Օրինակի Ա և Բ նախադասությունների տարբերությունները գտի՛ր։ Մնացած նախադասություններն ըստ օրինակի փոխի՛ր (կրավորական դարձրու)։

Ա և Բ բոլոր նախադասությունների գործողություն կատարողը, այսինքն ենթական, փոխվում է։

Կնոջ դեմքը կնճռոտվել էր անցած տարիներից։                                                                       Դահլիճը լավ կահավորված էր։                                                                                                       Շատ մշակութային արժեքներ են ստեղծվել մեր ժողովրդի կողմից։

239. Զույգ նախադասությունները տրված շաղկապական բառերից յուրաքանչյուրով միացրո՛ւ, բարդ նախադասություն դարձրու։ Փակագծում գրի՛ր, թե ի՞նչ, հարցի է պատասխանում այն նախադասությունը, որի մեջ ավելացրել ես կապող բառը։

ա) Գետը զայրանում է, երբ կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի։

բ) Կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի թե չէ, գետը զայրանում է։

գ) Գետը զայրանում է, որ կամուրջը նրա հոսանքը բաժանում է ճյուղերի։

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

ԱՇՈՒՆ

Մշուշների շղարշի տակ
Աշնան խաշամն է խշշում,
Քամու ձեռքերն անհամարձակ
Ամպի փեշերն են քաշքշում:
Ամպը լեզուն կուլ է տվել
Հնար չունի որոտալու,
Ցերեկն էլ է ցրտից կծկվել,
Չէ, երևի ձյուն է գալու:

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Ո.Կ.Վ.Ա

(Ո.Կ.Վ.Ա)Տառերը Որդեգիր Կուսին Վարդապետ Ապաշխարութեան նախադասության բառերի սկզբնատառերն են:

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Մխիթարյան միաբանության զինանշանը

Մխիթարյան միաբանության զինանշանը շատ բանի մասին  է պատմում: Այն վահանի նման է, որի կենտրոնում կա խաչ: Խաչի ծայրերին կան տառեր` Ո. Կ. Վ. Ա.:

Տառերը Որդեգիր Կուսին Վարդապետ Ապաշխարութեան նախադասության բառերի սկզբնատառերն են:

Խաչի չորս անկյուններում կան չորս առարկաներ, որոնք բնորոշ են առաքյալի կյանքին` կրակ, զանգ, վարդապետի գավազան և բաց գիրք:Իրական Մխիթարյան միաբանը իր սրտում միշտ վառ է պահում աստվածային սիրո կրակը և, երբ պահանջվում է հնազանդվել, իրականացնում է իր առաքելությունը՝ քարոզելով Հիսուսի ավետարանը:

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն

Թարգմանչած տոն

1979 թվականից սկսած, երեք տարին մեկ անգամ, հոկտեմբերի երկրորդ շաբաթ օրը նշվում է թարգմանական արվեստի տոնը, որի ընթացքում հիշատակվում է հայ թարգմանական արվեստը սկսած Մեսրոպ Մաշտոցից ու նրա աշակերտներից մինչև մեր օրերը։Թարգմանչաց տոնը ազգային-եկեղեցական տոներից է։Թարգմանիչ վարդապետների հիշատակը Հայ եկեղեցին տոնում է տարին երկու անգամ:Պատմահայր Խորենացին վկայում է, որ Աստված ցույց է տալիս Մեսրոպին գրերը սքանչելի տեսիլքով, եւ ոչ թե երազի մեջ քնած ժամանակ, այլ արթուն աչքով իմանալի և աչքի տեսանելիքով զգալի:Մեսրոպը տեսնում է, որ աջ ձեռքով գրում է վեմի վրա, որը դրված էր նրա առջևում:

Կարգեր
Հայոց լեզու Գրականություն Uncategorized

Իմ պատկերացումները անկախության վերաբերյալ

Հայ ազգը գիտի ինչպես պահել իր անկախությունը: 1991թ. Սեպտեմբերի 21-ին ձեռք բերված անկախությունը կմնա հավետ և ոչ ոք ի զորու չէ այն կասկածի տակ դնել, քանի որ ե՛ս եմ անկախությունը և անկախության նոր սերունդն է անկախության պահողը: Ճանապարհը, որ տանում է դեպի Անկախության տաճար, հարթ և ուղիղ չէ, ինչպես մտածում են ոմանք: Դա լեռ բարձրանալ է՝ վայրէջքներով ու կեռմաններով:Անկախությունը հանրապետության բոլոր ուստրերի ու դուստրերի ամենօրյա, ամենժամյա համարիր ճորտական աշխատանքն է, հենց որն էլ մեզ բոլորիս տեր կկարգի միմյանց ու այս երկրին, որն արդեն ոչ ոքի չենք զիջի: